zaterdag 24 juni 2017

Heitedingen

Wat in heit makket, dat wit ik wol, hy docht fanâlds 
   de heitedingen. Syn soan leart er it ljeppen, 
wat ik mines ek bybrocht ha, mar dat binne se 
   tink alwer fergetten. Lykas hoe te fytsen  
yn myn taal. Al is de ferbining kearsrjocht, sjoch 
   mar hoe’t er swurd en kroade snijde – of wie dat pake – 
op ’e wurkbank. Mem wie foar de tsjoendersdrank; 
   hy makke – sa’t it like – de wrâld en alle saken. 

Safolle haw ik net makke, foar se ta stân brocht, 
   foar se dwaan kind. Tink. Net ast myn heit nimst, 
myn jongesjierren mei nei it keatsen – dêr wie ik 
   better as sljochtweihinne yn, mar ik koe net sa lang 
oan ’e opslach stean as hy it woe. Ik makke 
   oareweis risselwaasje, wat op neat útrûn, 
mar moete wol twa spruten. Ik kin se net sjen, 
   en ik bin bang, dat bliuwt sa, want ik kin net skriuwe 

as timmer- of as putsjesman. Dy’t pitten 
   ferfangt yn auto’s en oerwei kin mei ’t behang. 
In heit rommet snie op iisbanen, hellet yn op autobanen, 
   is in túnhakjende overall, spilet foar skiedsrjochter,
skriuwt yn rjochte streken en yn skerpe bochten 
   syn samar derhinne rinnende rigels, likefol 
fan ferhalen oer rou, plicht en leafde as wa heit. 
   In heit is mear as triennen by winst yn de finale. 

Somtiden, as it knypt, as it hjir yn it noarden 
   waait dat de knipers oan ’e line draaie, 
blaast de wyn jin fan jins leafsten wei. Somtiden, 
   as it rommer kin, slacht men om ’e romte in stek, 
om jins folkje fêst op fuotten en út ’e sleat te hâlden. 
   Somtiden – sjoch ik him oer de merke rinnen,
fan it keatsbestjoershokje wei, by de draaimûne del, 
   nei de sûkerspin, nei de sjittinte, mei myn soannen.



.

vrijdag 23 juni 2017

Tristia

’k Bin in master yn de grutte keunst fan ’t ôfskied, 
   ’t weirinnen foar de klachten yn ’e nacht, 
as de oksen tiid as tarring kôgje yn it strie, 
   de lêste oere foar de stedswacht slacht. 
Ik ha bûgd foar ’t iere kraaien fan ’e hoanne 
   oer in rêchsek fol mei spyt, doe’t eagen bang 
en read fan ’t gûlen stoarren nei de moanne; 
   fertriet fan froulju mong mei Muze’ sang. 

Wa seit, dy’t heart dat paden skiede, 
   wat lot sok ienlik fierder gean betsjutte mei, 
of is it út meneuvels fan de hoannen te rieden, 
   sa’t it kearsefjoer op ’e Akropolis seit? 
Wêrom’t, as in oare takomst ús besibbet, 
   mar oksen kôgje ûnfersteurber yn ’e stâl, 
dy hoanne, de heraut fan ’t nije libben, 
   opspat út syn wjokken op ’e stedswâl? 

En ik rin heech mei ’t lûd fan ’t weeftou. 
   De spoel dy’t snoarret, de núnder fan de klos.  
Sjoch dan hoe’t Delia, bleatfoets geande frou, 
   smyt har hier sa sêft as dûns fan swannen los. 
O, op skriele boaiem reitsje wy yn slom 
   en earm yndie oan wurden foar ferrukking. 
Alles hat al west, en alles komt werom; 
   swiet is inkeld mar it fielen fan werkenning. 

Sa sil ’t wêze: in tinne, waaksen foarm, 
   in iikhoarnfacht allyk, leit útspraat op in skaal
foar in faam dy’t, eangjend foar in stoarm, 
   bûcht en freget nei de ein fan it ferhaal. 
Mar de Erebus te tantsjen, it sil ús neat jaan. 
   Froulju hawwe waaks, manlju bline hate. 
Kriich sil grif oer ús syn tekens dwaan; 
   sy mei’ stjerre wylst se mei de goaden prate. 


(Osip Mandelstam)

donderdag 22 juni 2017

Tweede sonate [uit: Brek dyn klank]



Ging ’s avonds de deur open met een piep, contrapunt 
voor overdag het grommelen van de kraan, of, 
eerder, het ratelende schudden van de zeef 
en het fluiten van de wind om de winterloods, 
maar ’s zomers kon de zware warmte op het veld 
doortrillen in de mensen als het kermis was, 
als een briesje blies in speelman z’n accordeon 
en bierdoppen rinkelden aan de stampofoon 
van Grote Joe. Draaimolenvolk in de oogsttijd 
zocht hooizolders op, terwijl buiten de geur hing 
van broei over boerse plommen. Ik, evengoed 
van de kook, raakte een hart met de laagste snaar.   




Denk je donker ijs in, en in een bliksemflits breekt 
voor heel even de avond in tweeën. Klaar? 
Gaan! Fel als een kat reden de dagen 
naar hun eind. – Strijd gevoerd, winter niet verslagen. 
Was over het rek komt terug in de bellen 
van het zeepsop op de tegels. In de keuken 
zingt ze uit de Tsarewitsch van Franz Lehár 
over U daarboven, waarom aan mij niet gedacht? 
Wat het geluid van nooit geschreven brieven 
degenen die je niet kennen mocht bracht – 
deze overbelichte foto’s. Zij die zonk in het wak 
van de voortijd, blijft ons altijd een vaart vooruit.   




En als hij ontstemt, luister dan, ambachtsman 
met ‘perfect pitch’, naar de kalme woorden 
van de machinebankwerker, zijn verdragen 
van de pijn als de suiker hem een teen eraf vriest.

Mar net zo goed naar de winkel met een munt. 
Die nu, omgesmeed tot ring, in je hand ligt. 
Als je goed luistert, hoor je de jaren erin, 
de gloeiende hoop voor zijn kind van een vader. 

Hoe anders kan uiteindelijk de rekening. 
Ik wil dat je het knetteren van brand uit ijzer op
ijzer in je spelen bewaart. Ik wil dat je 
wegloopt met de boventonen van je andere land.   




Iedere keer komt er een kabouter uit de witte kool, 
juist op het moment dat het gekartelde mes erin zal. 
Weet jij dat je in de zomer bij lange droogte 
de dodola moet dansen bij de deuren langs?

Vier snaren heeft je viool; deze de hoogste. 
Vier streken heeft de wereld; deze de verste. 
In je moeder tovert haar grootmoeder het schitteren 
van maar doordenderende Tweelingen, 

maar magie moet met discipline aan banden. 
Bezweren en bevrijden, zeggen jouw sterren, 
en behagen en werken. Aan vier kanten 
scheur je de voorhang stuk. Vouwt de kool zich open.



.

woensdag 21 juni 2017

Nominearre foar de Gysbert Japicxpriis 2017: Brek dyn klank


www.gerbenrypma.nl

In wrâld om in wurd

De ploechskjirre soe ik net wêze wolle, om de grûn 
   Te skuorren yn rjochter streken as foar mooglik; 
Ast even it each optilst, de izers draaist 
   Yn in kosmysk winteljen, in wérklik fertellen, 
   Falt, omsmeid, de ierde dy út ’e hân. 

Likegoed soe ik ek de boer net wêze wolle 
   Achter it hynder, of de iisfûgel foar de parade út – 
De sinne yn ’t middeisskoft baarget se wei 
   Yn in blink, en lit se, foar’t de nacht falt, 
   Gjin wente winne. 

Dan mar de wettertank mei de giele tobbe derûnder, 
   Of de ferdwaalde lústerfink op it ôftapkraantsje. 
Mar leaver kuiere ik mei in âld tas op ’e heup 
   Fol sjongsied oer de klaai, om,
   Yn eigen persoan, mei swier en swaai it fjild 

Fleurich yn read-wite simmerkleuren te saaien. 
   Komt hjerstmis, lit my de lêste appel 
Mar wêze oan de beam. It mûlfol wetter 
   Foar it op hûs oan gean. Lit my útsliepe 
   Yn ’e beamsingels tsjin it waaien. 

En by ’t winter stryk ik as in flecht guozzen 
   Del op in eker oan ’e súdkant fan ’e terp, 
Dêr’t myn spruten steane en de fersutere koal- 
   Stronken, stram en fan izel rekke, 
   De koppen fêsthâldend boppe it gas útstekke. 

Komt maityd, bin ik foarwier it krústeken 
   Dat droegen wurdt fan daam ta daam, 
Of âldjierslof, dêr’t it fjoer noch troch moat 
   Yn prosessy? Nee, dat is âldboers bluf; 
   As wurker wurd ik woegen 

En foar it boerewurk fan hantsjeklap 
   Net te fertrouwen befûn. My bliuwt de hazze, 
Hingjend op ’e kop yn it tûntsjehúske, 
   Mar ik sjoch de wrâld dochs al graach oars 
   As oars troch it gat – al woe ik wol, ik wie in 

Miggeklapper, in stik snot yn in ferstoppe noas, 
   Of nee, net, want sa’t moarns betiid 
De baargefleisruften fan ’e bouboer rûke, 
   Is ek trochkrongen ta Brussel – 
   Men nimt my de pet aanst ôf foar it miel. 

Dan bin ik mar in baaske, bin mar ûnderweis 
   Fan daam ta daam, tusken wjitteringen 
Foar de merk, yn ’e lêste soelte noch skreppend 
   Foar de bank, dêr’t net inkeld de rinten 
   Rinne mar ek de skuldpapieren bloeiend binne – 

Om lyk te wêzen, foar’t it knyft 
   My beregele de ribben beskrabet, dy’t lykas 
Oait de sûkerbiten yn it sop bedarje. 
   Mar dêrom, kop op, in gedicht hat it net foar it 
   Sizzen, wat lot foar in dichter minder is:  

As houwer wurkleas yn in fuorge te lizzen, 
   Fergetten, ferruoske en net fan antykwaryske 
Wearde, of om de rol fan it flachje te hawwen 
   Dat yn ierdappels wapperet foar it roaien, 
   Of de blommekrânse, dêr’t keatsers har mei toaie, 

Of ferwaaid spinreach op in grêf 
   Mei útbiten letters, dy’t net mear te lêzen 
Likegoed de einstân melde fan wa’t dêr leit. 
   It komt op itselde del, 
   Gjin wrâld om in wurd yn te wêzen.



.

Brief oan Noach [nij]

                       Foar Eppie Dam, fyftjin jier nei 'Igge'


Nee, noch gjin grutte rivier dêr, inkeld de Ryd. 
   Dat is de feart dêr’t de slykpaden bochten 
om it fleareboskje. En dêrachter, foar de folkstún, 
   lei de greide, tydlik yn gebrûk as glydsbaan. 
Dêr wie it, op sa’n jûn dat alles kloppe: 
   it swurk bewaaide ta in ‘Fiergesicht op Oseaan’. 

Lykwols, sûnt binne de lannen fierder rjochter 
   snijd, yn lippetsjinst oan ’e earste sneed. 
Sabeare rintmasters telle it tebekgeand tal aaien 
   fan skries en ljip en se lûke prizen yn 
foar spikkels – se drukke fiersichten út 
   yn GPS-berekkene millimeters foar Friezen. 

Se hawwe dêr gjin bergen. Wol spierballen, 
   privatisearre neffens bestean út ierde, kuil of hea. 
Dizze minske hâldt it mei parket en plestik; 
   it is de ekonomy, domme lul, kinst it witte. 
Foar belibbers zijn de duurdere kaartjes tickets; 
   de Fryske dichter hat syn tiid fersitten. 

Yn de krappe steech komt er noch, yn it skûlhok 
   op it terplân ek. En, om mei P. te praten, 
hy wit fan de ruostige badkúp fan ’e jonkheid, 
   de yn ’e tiid oan kant reage feebrêge. 
Leech hout is de doarpsminske net frjemd: 
   kinst yn provinsjale brosjueres net lêze 

dat de feartwâlskanten fierder weisakje 
   yn it weake lân. Mar oft it himels berint, 
of yn sâlte ynfiltraasje dript, of krekt weaget 
   mei de fjurriger famylje út de djipsee mei: 
foar him, dy’t it wetter erflik acht slacht, falt alles, 
   Noach, falle takomst, taal en teken wei. 

Dat ús eagen om ’e romte sykje, om wat west hat 
   net allinnich, mar ek om wat wêze moat. 
En dat wy de djipte yngean as it reidhintsje 
   dat wit wat dêr swimt, net om ta te jaan 
oan swankebasten, happend nei swellesturten, 
   mar om te fleanen, in frije fûgel oer de oseaan.



.

zaterdag 17 juni 2017

Emigraasje

Oan de jierlikse moanitor útwintering bijefolken 
   is troch 1.643 ymkers meidien. Wy rûzje dat soks 
24 persint is fan de sântûzen aktive ymkers 
   mei harren – al mei al – 15.723 bijefolken. 

Dy ymkers ferlearen by ’t winter sa’n 25 persint 
   fan ’e folken – de heechste stjerte yn alve jier. 
In tredde fan ’e ferlerne folken bliek folslein 
   ferdwûn yn ’e maityd – dan hat men faaks

de drinkplakken net tsjin ’e kâlde wyn beskerme 
   en de mûzeroasters moarntiids net weihelle 
om se yn ’e jûn wer op ’e nij te pleatsen. 
   Men hat de stiselkoppen net har fet jûn, 

mei fan gefolgen dat it mei de durchlenzung 
   ek neat wurdt, en as it bûten tsjinwierret en 
min fleanwaar is, kin briedstilstân optrede, 
   benammen as it winterfoer oprekket en de ymker

sûkers rane moat tsjin de kristallisaasje, om 
   de ferdwyn- of hongersykte foar te kommen.
 Mei 34 persint fan ’e folken waard reizge, it meast 
   nei koalsiedfjilden, mei útstapkes nei, mooglik, 

mais. Al hawwe de tamtearre wurksters dêr mear 
   smjucht op as de âlde keninginne. Dy’t sûnder 
ferwegen wachtet yn har klûs op it dialekt 
   fan in nije moer: it trompetsinjaal fan de eksodus.


.