zaterdag 3 december 2016

Presintaasjeflyer en parseberjocht Marten Hepkes Bakker

It Frysk op skoalle - de praktyk

As it om de praktyk fan it Frysk op basisskoallen giet, is de trystens mei gjin pinne te beskriuwen. Ik fetsje gear wat ik hear út it fjild. Earst wie der Studio F, in metoade Frysk op fjouwer nivo’s. Om’t wy yn Fryslân in protte lytse skoallen hawwe, wurkje de measte learkrêften yn kombinaasjegroepen. Dat betsjutte foar in kombinaasjegroep dus lesjaan mei Studio F op acht nivo’s. Net te dwaan, sizze sels dy ûnderwiisminsken dy’t hert foar it Frysk hawwe.

En wat moatte sokke learkrêften dan? Sels mar wat oanrommelje, mei de bêste bedoelingen. Sels wat lesboekjes byinoar skarrelje. De bern yn godsnamme dan mar wat wurdrychjes oanleare: dagen, moannen, kleuren, bisten.

Nei njoggen jier mei in net-funksjonearjend Studio F hawwe de Afûk en Cedin lêstlyn in nije metoade yntrodusearre: Spoar 8. Fan fjouwer nivo’s giet it no nei twa nivo’s. Dus foar in kombinaasjegroep betsjut dat noch altyd lesjaan op fjouwer nivo’s. Likegoed: net te dwaan.

Fierder binne de staveringslessen no ferwurke yn in, jawol, game: de Meunstertún fan Grendel Games. Bern moatte harsels mei it spultsje de Fryske stavering oanleare, dus sûnder útlis, ynstruksje, foardwaan-neidwaan fan juf of master. Yn it begjin fûnen de bern, neffens sizzen, soks wol aardich en spannend, mar no’t it nije derôf is, bliuwe inkeld de echte gamers yn ‘e besnijing – de oaren binne al lang ôfheakke.

De lessen fan Spoar 8 bestean út twa digitale lessen mei de learkrêft en dêrnei moatte de bern de learstof selsstannich ferwurkje yn in ‘tram’ of ‘trein’ opdracht. Leuk betocht, mar sûnder te rekkenjen mei it hiele lesprogramma op skoalle. ‘Organisearje in moadesjo’, ‘meitsje in presintaasje foar de groep’, ‘hâld in ynterview’. Opdrachten dy’t samar mear as twa oeren yn ’e wike nimme. Tiid dy’t der net is.

Want wat wurdt der allegear wol net op it buordsje fan de learkrêft skood? Skoallen moatte mear tiid besteegje oan de kreative fakken, mear dramatise en musise foarming jaan, bern seksuele foarljochting jaan, bern programmearjen leare en feilich ynternetten, klearstome foar de hieltyd feroarjende maatskippij (21st Century Skills), bern ‘weerbaar’ meitsje (anty-pestprogramma’s folgje), bern ‘kanjertraining’ jaan om se sosjaal sterker te meitsjen, bern fan groep 1 ôf de Ingelske taal leare, en folle net genôch, en gjin ein.

Dat moat dan ek noch allegear yn en mei itselde oantal oeren dien wurde, wylst dy ûnderwiistiid al foar it grutste part folle wurdt mei de fakken rekkenjen, lêzen en Nederlânsk. Fan de tiid dy’t dêr foar stiet mei fan de ynspeksje neat ôfhelle wurde. It slachtoffer is it Frysk. It fak Frysk moat der ‘noch eefkes’ by. En faak komt it fak yn ’e knoei. ‘Dan slaan we dat deze week maar een keer over.’

Us learkrêften rinne tsjin harren grinzen oan, tinke jo net? Mar de bûtenwrâld en ek de Fryske lesûntwikkelders hawwe gjin idee hoe’t it der op de wurkflier oan ta giet en ûnder watfoar druk learkrêften wurkje moatte. Der wurdt in skynwrâld skepen fan leardoelen en mjitmominten dy’t neat mei de praktyk te krijen hat – of dy’t de praktyk oan it each ûntlûke moat?

Guon skoallen soene graach alle wiken in Fryske middei hawwe wolle. Gewoan alle lessen yn it Frysk jaan op dy middei. En dan ek lesjaan yn ’e Fryske taal. Op ien nivo, mei-inoar en leafst klassikaal. Mar dat meie jo al hielendal net mear sizze: klassikaal is hjoeddedei not done.

Koartsein: Fryslân hat opnij in metoade, stipe mei in soad jild fan de Provinsje, dêr’t it Frysk ûnderwiis en dus de Fryske bern fierstente min mei opsjitte. Is it bêste medisyn no it ferlienen fan ûntheffingen foar guon leardoelen, sa’t de provinsje docht yn syn ‘Taalplan Frysk’?

Of is der stipe noadich foar de Frysk-swakke skoallen, mear tiid, mear jild, mear learkrêften mei foech, en fansels hearre dêr ek goede, yn de praktyk woartele en bewiisde lesmetoaden by?

Stop ûntheffingseksploazje - jou Frysk op skoalle!

It saneamde ,,Taalplan Frysk" fan de provinsje draait om it ferlienen fan parsjele ûntheffingen foar Fryske leardoelen op skoallen dy't dêr om freegje. Hjoed hat it Friesch Dagblad der in stik oer dêr't de provinsje yn oan it wurd komt. It giet derom dat de ûnderwiisynspeksje aansen mear hânfetten krijt om it fak Frysk op skoallen te beoardieljen. ,,Zo wordt de invulling van het vak minder vrijblijvend", fettet de krante gear.

De ûntheffingen jilde foar fjouwer jier. En dêrnei? Amtner Tjerk Bottema: ,,We hopen dat veel scholen hun doelen dan naar boven hebben bijgesteld." En, stiet der ek: ,,Wel hoopt de provincie de scholen (..) ertoe te bewegen meer te doen voor het vak." 

Hoop? It gie dochs om in ,,plan"? Dêr stiet net in wurd oer yn 'e krante. Tsientallen skoallen krije ûntheffing en der is blykber gjin plan om dy skoallen te begelieden en te stypjen op wei nei goed Frysk op skoalle. Ynstee fan skoallen te helpen dy't achterbliuwe, wurde se troch de provinsje oan har lot oerlitten - en de bern binne de dupe. Yn de hiele provinsje. 

Yn de ûnderlizzende stikken giet men derfan út dat skoallen yn gebieten mei minder Frysktaligen faker in ûntheffing krije sille - dat kin fansels net: diskriminaasje op grûn fan wenplak. Mar watfoar skoallen hawwe al in ûntheffing krigen fan 't jier? Neamd wurde as foarbyld skoallen fan de feriening foar kristlik primêr ûnderwiis Noventa: kbs De Tarissing yn Droegeham, kbs De Bernebrêge yn Surhústerfean, kbs De Claercamp yn Gerkeskleaster, kbs De Oanrin yn Twizel. 

Allegear yn poer-Frysktalich gebiet. Dus: it giet net inkeld om skoallen mei in soad Hollânsktaligen. En it giet mei skoalkoepels tagelyk. It heale Frysk ûnderwiis wurdt frijsteld fan it iene of it oare leardoel (dochs al op syn dizenichst formulearre as: [wat] prate kinne, [wat] lêze kinne, [wat] skriuwe kinne). En witte jo noch wat: it hiele idee hat noait yn Provinsjale Steaten op 'e wurklist stien.

22 desimber is in prachtige dei om hearre te litten wat jo hjir fan tinkt. Goed Frysk op skoalle is in bernerjocht, seit Sis Tsiis. Dêrom: stop ûntheffingseksploazje - jou Frysk op skoalle!

maandag 28 november 2016

Wat seit in Fryske skriuwer? Everything is awesome?

Is er, as er net dwaande is mei it bouwen fan syn image, mei it netwurkjen foar súkses, mei it ferkeapjen fan syn oansteande optreden, boek of film, mei it foar himsels anneksearjen fan shared space, ek noch - yn in oare kapasiteit - in minske belutsen by it sosjale funksjonearjen fan syn taal? Wol er, doart er, kin er dêr wat oer sizze? 

Bygelyks dat it Taalplan Frysk fan deputearre Sietske Poepjes driget út te rinnen op de grutste tebeksetter foar it Frysk ûnderwiis sûnt de útfining fan de boekprintkeunst, en sels Amnesty International sjocht de oare kant út? Bygelyks dat bern it rjocht op goed Frysk ûnderwiis ûntkeard wurdt? 

Wat sizze de mediatigers fan de Fryske skriftekennisse, Piter Boersma, Sjieuwe Borger, Tsead Bruinja, Ernst Bruinsma, Anne Feddema, Froon Akker, Josse de Haan, Eeltsje Hettinga, Arjan Hut, Alpita de Jong, Bart Kingma, Sigrid Kingma, Jan Kleefstra, Elmar Kuiper, Meindert Reitsma, Willem Schoorstra, Elske Schotanus, Geart Tigchelaar, Cornelis van der Wal, Liuwe Westra, Syds Wiersma en al dy oaren, witte jo it, ikke net. Alles is geweldich? 

Graach oant sjen op 22 desimber, Saailân, Ljouwert, 19.00 oere! Fan herte útnoege!